Beylikdüzü'nde kuyu suyunu arıtmanın ilk adımı, eski köy çekirdeklerinden birinde kalmış bir kuyunun suyunu analiz ettirmektir. Gürpınar üzerine 2004'e kadarki verilerle yazılmış bir coğrafya çalışmasına göre yerleşim adını 1961'de gür suların aktığı çeşmelerinden almıştı; bölgede yerüstü suyu boldu, domates tarlaları ve üzüm bağları vardı. Aynı çalışmaya göre zeminde kumlu-çakıllı katmanlar kil ve marn üzerine oturur ve yeraltı suyu bu sınırda etkilidir. 2021'de ilçedeki tarım alanı yalnız 55 hektardı. Bu yüzden konu geniş tarla sulaması değil, kalan kuyunun hangi işe yarayacağını analizle belirlemektir.

Çeşmelerden ad alan Gürpınar ve bahçe anlamındaki Gardan

Gürpınar üzerine yapılan coğrafya çalışması, yerleşmenin 1925'te Çatalca vilayeti kayıtlarında Büyükçekmece'ye bağlı Anarşa köyü olarak geçtiğini yazar. Çalışmaya göre burası yerüstü sularının bol olduğu, tarıma elverişli toprakları, domates tarlaları ve üzüm bağları olan eski bir Rum köyüydü. Mübadeleyle gelen halk hayvancılık ve balıkçılık yaptı. Ad, beldedeki gür suların aktığı çeşmeler nedeniyle 1961'de Gürpınar oldu.

Kavaklı'nın hikâyesi de bahçeyle başlar. 2022 tarihli bir çalışma, ilçenin eski adının “bahçe” anlamına gelen Gardan olduğunu ve köyün 1924 mübadelesine kadar tarıma dayalı bir Rum köyü olduğunu yazar. Sonra yerleşenler tarım, hayvancılık ve balıkçılıkla geçindi; köy, kavak ağaçlarının yoğunluğu nedeniyle Kavaklı adını aldı.

Aynı çalışmaya göre ilçe ekonomisi 1960'lara kadar ağırlıkla tarım ve hayvancılığa dayanıyordu; kıyıya yakın Gürpınar ve Kavaklı ile Yakuplu, tarım arazilerinin yoğun olduğu yerlerdi.

Bu geçmiş, ilçede bugün kuyu kullanıldığını göstermez; bunu gösteren kamuya açık bir kaynağa ulaşamadık. Ancak eski bir bahçe evinde ya da tarla kenarında bir kuyu kaldıysa, suyunun bugünkü içeriğini yalnız yeni bir analiz gösterir.

Kil-marn üzerinde kumlu katmanlar: zemin ne anlatır

Aynı Gürpınar çalışması, bölgede yüzeyleyen dört jeolojik birimi sayar:

– Gürpınar formasyonu: kil, kum, kumtaşı, marn ve silt
– Çukurçeşme formasyonu: çakıl, kum ve kumlu kil
– Güngören formasyonu: kil, marn ve kum
– Bakırköy formasyonu: kireçtaşı ve marn

Çalışmaya göre Çukurçeşme'nin çakıllı-kumlu birimleri Gürpınar formasyonunun kil ve marnları üzerine oturur ve yeraltı suyu bu iki katmanın sınırında etkilidir. Kil ve marn, suyu kumlu ve çakıllı katmana göre daha az geçirir. Ancak çalışma akifer verimi, kuyu derinliği ya da su kimyası vermiyor; bu yüzden zeminden yola çıkarak bir kuyunun suyu hakkında yargıya varmıyoruz.

Çalışma yapıldığında ayrı bir belde olan Gürpınar'ın 1.800 hektarlık alanı ve 7 km kıyı şeridi vardı; güneyi ve batısı Marmara'yla çevriliydi. Arazi kuzeybatıya ve güneye hafif bir eğimle alçalıyordu, batı kesimi de Atmaca ve Kavaklı dereleriyle aşınmıştı. 2022 tarihli çalışma ise ilçenin bütün Marmara kıyısını 12,7 km olarak verir.

Dere vadisinde, kıyıya yakın ya da yamaçta açılmış kuyuların suyu aynı olmak zorunda değildir. Yandaki parselin raporu sizin kuyunuzun yerine geçmez; numuneyi kendi kuyunuzdan aldırın ve alındığı ayı rapora yazdırın.

Tarım 55 hektara inince kuyu ne işe yarar

2022 tarihli çalışma TÜİK verisine dayanarak 2021'de ilçedeki tarım alanını yalnız 55 hektar olarak verdi; bu, İstanbul'daki yaklaşık 75 bin hektarlık tarım alanının %0,07'siydi. Aynı yıl kayıtlı 26 büyükbaş ve 384 küçükbaş hayvan vardı. 1960'lara kadar tarımla geçinen bir yerde bu rakamlar, kuyunun rolünün değiştiğini gösterir: geniş tarla sulaması yerine bahçe, küçük bir hayvan barınağı ya da ev kullanımı.

Kullanım amacı arıtma düzeyini belirler:

– Bahçe ve sebze sulaması: Tortu ve kum, damla hattını ya da fıskiye uçlarını tıkayabilir; kum ya da disk filtre çoğu zaman ilk adımdır. Analizde demir çıkarsa hattın önüne demir giderme eklenir.
– Hayvan suyu: Önce günlük toplam ihtiyaç hesaplanır. Sulukta biriken tortu için kaba filtrasyon, analizde bakteri görülürse dezenfeksiyon adımı düşünülür.
– Ev kullanımı: Kuyu suyu mutfakta ya da banyoda kullanılacaksa analiz kapsamı genişler ve sınırı aşan her parametre için ayrı bir adım gerekir.

Bahçeyi ve evi aynı kuyudan besliyorsanız iki hattı ayırmak, kapsamlı arıtmanın yalnız ev suyuna uygulanmasını sağlar. Hangi hatta hangi adımın gerektiğine analiz raporuyla birlikte karar veririz.

Analiz listesi, sınır değerler ve DSİ belgesi

İlçedeki kuyular için yayımlanmış bir su kimyası çalışması bulamadık; Gürpınar çalışması da zeminin yapısını anlatır, suyun içeriğini vermez. Bu yüzden analiz listesini kuyunun geçmişine göre kurmanızı öneririz: tarım ya da hayvancılık yapılmış bir arazide azot bileşikleri, her kuyuda demir, mangan ve tuz yükü ilk bakılacaklar arasındadır. İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik'teki değerler şöyledir:

– Nitrat 50 mg/L, nitrit 0,50 mg/L, amonyum 0,50 mg/L
– Demir 200 µg/L, mangan 50 µg/L
– İletkenlik 2.500 µS/cm (20 °C), klorür ve sülfat 250 mg/L
– pH 6,5–9,5

Sertlik için yönetmelikte parametrik değer yoktur; yumuşatma kararı kullanım amacına bağlıdır. Nitrat aşıyorsa iyon değiştirici, demir ve mangan aşıyorsa oksidasyonla filtrasyon, çözünmüş tuzlar yüksekse ters ozmoz, bakteri bulunursa UV öne çıkar.

167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun'a göre kuyu suyu için DSİ'den iki aşamada belge alınır: önce arama belgesi, su bulunursa kullanma belgesi. Eski bir kuyunun belgesi olup olmadığını bilmiyorsanız DSİ'den teyit edin; kuyunun hukuki durumu hakkında görüş bildirmiyoruz.

Analiz raporunuzu, kuyunun bulunduğu mahalleyi ve suyu bahçe, hayvan ya da ev için mi kullanacağınızı teklif formuna yazarsanız, sistemi bu üç bilgiye göre öneririz.

Sıkça sorulan sorular

Gürpınar'daki eski bahçe evinde kuyu var; suyunu sulamada kullanmadan önce ne yapmalıyım?

Önce kuyunun çalışır durumda olup olmadığını ve bir süre çekim yapıldığında suyun berraklaşıp berraklaşmadığını gözleyin. Ardından akredite bir laboratuvarda analiz yaptırın. Gürpınar çalışması bölgeyi yerüstü sularının bol olduğu bir yer olarak tanımlar, ama kuyu suyunun içeriğine dair veri vermez. Sulamada tortu ve tuz yükü, sebze yetiştirilecekse demir ve nitrat ilk bakılacak değerlerdir.

Zemindeki kil-marn katmanı kuyumun suyunu nasıl etkiler?

Çalışma, yeraltı suyunun kumlu-çakıllı katmanla altındaki kil-marn arasındaki sınırda etkili olduğunu söyler. Bu bilgi suyun nerede hareket ettiğine dair bir ipucudur, kimyası hakkında bilgi vermez. Zemin bilgisi tek başına bir arıtma adımını belirlemez. Kuyunuzun derinliği ve hangi katmandan su aldığı biliniyorsa analizle birlikte paylaşın; sistemi bu iki bilgiye göre değerlendiririz.

Atmaca ya da Kavaklı deresine yakın bir kuyuda analize neler eklenmeli?

Gürpınar çalışması, belde döneminde batı kesiminin Atmaca ve Kavaklı dereleriyle aşındığını yazar; bu derelerin suyu hakkında bir ölçüm vermez. Dere vadisindeki bir kuyuda yüzeyden gelen etkiyi anlamak için mikrobiyolojik parametreleri, nitratı, amonyumu ve bulanıklığı analiz listesine eklemenizi öneririz. Sonuçlar sınırı aşarsa filtrasyon ve dezenfeksiyon adımları bu değerlere göre seçilir.

Bahçede birkaç küçükbaş hayvan için kuyu suyu kullanıyorum; nasıl bir sistem gerekir?

2022 tarihli çalışmaya göre 2021'de ilçede kayıtlı 26 büyükbaş ve 384 küçükbaş hayvan vardı; yani hayvancılık küçük ölçekliydi. Sizin bahçenizde de günlük miktar azsa çoğu zaman bir ön filtre ve suluğu besleyen küçük bir depo yeterli olabilir. Analizde bakteri ya da yüksek nitrat çıkarsa dezenfeksiyon ve ek adımlar planlanır.

Kuyu suyunu mutfakta da kullanmak istiyorum; hangi sırayla ilerlemeliyim?

Sıra şöyledir: kuyunun DSİ belgesi durumunu netleştirin, akredite bir laboratuvarda geniş kapsamlı analiz yaptırın, sonucu yönetmelikteki değerlerle karşılaştırın ve sınırı aşan her parametre için bir adım seçin. Sistem kurulduktan sonra alınan yeni bir numune, arıtılmış suyun aynı değerlerle karşılaştırılmasını sağlar. Mutfak hattını bahçe hattından ayırmak, arıtma yükünü azaltır.

Kavaklı'daki eski tarla parselimde yeni kuyu açtırmak istiyorum; nereden başlamalıyım?

Önce DSİ'ye başvurarak belge sürecini öğrenin; süreç arama belgesiyle başlar, su bulunduğunda kullanma belgesi aşaması gelir. 2022 tarihli çalışma, Kavaklı ve Yakuplu'nun 1960'lara kadar tarım arazilerinin yoğun olduğu yerler arasında olduğunu yazar; ancak bugünkü kuyu verimi ya da su kalitesi için bir kaynak yok. Kuyuda su çıktığında analiz yaptırın; sistemi analiz sonucu ve kullanım amacına göre birlikte seçeriz.

Beylikdüzü’nde Kuyu Suyu Arıtma: Eski Köy Kuyusunda Analiz