Arnavutköy'de kuyu suyuna arıtma sistemi seçmeden önce iki şey bilinmelidir: kuyunun hangi içme suyu havzasında kaldığı ve suyun tarlada, hayvanlarda ya da evde mi kullanılacağı. Belediye ilçeyi Terkos, Sazlıdere, Alibey ve Büyükçekmece havzalarının etki alanında sayıyor; toprakların %35'i tarım alanı. İlçenin yeraltı suyunu kimyasal yönden inceleyen bir çalışmaya ulaşamadık. Bu yüzden ilk adım, kuyunun kendi su analizidir. Havza ve kullanım amacı netleşince analiz sonucu sistem türünü belirler.

Arnavutköy'de dört havza ve kuyunun yeri

Arnavutköy Belediyesi'nin su havzaları sayfası, ilçeyi İstanbul için önemli dört havzanın etki alanında gösterir: Alibey, Terkos Gölü, Büyükçekmece Gölü ve Sazlıdere Baraj Gölü. Belediye bu havza alanlarını "mutlak korunması gereken bölgeler" olarak niteler. Aynı belediyenin coğrafya sayfasına göre ilçede 259,4 km² orman bulunur; ormanlar güneydoğuda, kuzeyde ve kuzeybatıda toplanır.

Dört havza için aynı ayrıntıda bilgiye ulaşamadık. Elimizdeki resmî plan yalnız Büyükçekmece Gölü havzasına aittir ve diğer üç havzayı kapsamaz. İlçenin bu havzada kalan kesiminde plan, yeraltı sularını Yeraltı Sularının Kirlenmeye ve Bozulmaya Karşı Korunması Hakkında Yönetmelik çerçevesinde korur. İçme suyu alınan kuyu ve kaynakların çevresinde de yeraltı suyu akış yönünde 50 metrelik mutlak koruma alanı tanımlar. Yakınında böyle bir kuyu ya da kaynak bulunan arazide bu mesafe ayrıca sorulmalıdır.

Mahalle listesinde Terkos adını taşıyan bir mahalle de vardır. Ancak bir kuyunun hangi havzada kaldığını mahalle adı değil, parselin konumu belirler. Kuyunuzun ya da arazinizin hangi havzanın sınırları içinde olduğunu İSKİ'den teyit edin; havza belli olunca geçerli koruma kuralları da netleşir.

Kuyu suyu nerede kullanılacak: tarla, ahır, ev

Belediyenin coğrafya sayfasına göre ilçe topraklarının %35'i, yani 176,4 km², tarım alanıdır; tarım güney, batı ve orta kesimlerde yoğunlaşır. Bu kesimlerde bir kuyu birden fazla işe bakabilir: tarlayı sular, hayvanlara su verir, evin tesisatına da bağlanabilir. Sistem, bu kullanımlardan en yüksek su kalitesini isteyene göre kurulur.

– Sulama: Damlatıcı ve yağmurlama memeleri kum ve tortuyla tıkanır; kum ya da disk filtre ilk adımdır.
– Hayvan suyu: Suluklar gün boyu dolmalıdır; analizde demir ya da bulanıklık çıkarsa vanalarda birikme olabilir.
– Ev: Mutfakta kullanılacak suyun her parametresi yönetmeliğin parametrik değerine göre okunur.

İlçenin Büyükçekmece Gölü havzasında kalan kesiminde havza planı, sulu tarım alanlarında basınçlı sulamaya ve İyi Tarım Uygulamalarına geçiş öngörür; bu da filtrasyonu sulama hattının parçası yapar.

Yağış da kuyunun yükünü değiştirir. Belediyenin verdiği değere göre ilçede yıllık ortalama yağış 648,4 mm; Karadeniz kıyısındaki Karaburun ve Yeniköy mahallelerinin çevresinde yaklaşık 864 mm. Belediye ölçüm istasyonunu ve dönemini belirtmiyor. En kurak aylar temmuz ve ağustos olduğu için sulama bu aylarda ağırlıkla kuyuya kalıyorsa kapasite yaz debisine göre hesaplanır.

Analizde neye bakılır, hangi adım gelir

İlçenin yeraltı suyu için ulaşabildiğimiz bir kimya verisi olmadığından analiz listesini kullanım amacı ve arazinin durumu belirler. Tarım alanındaki bir kuyu için şu parametreleri listeye almanızı öneririz; yanlarında İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik'teki parametrik değerler var:

– Demir 200 µg/L, mangan 50 µg/L: aşılırsa havalandırma ya da kimyasal oksidasyonun ardından filtre gelir.
– İletkenlik 2.500 µS/cm (20 °C), klorür 250 mg/L, sülfat 250 mg/L: çözünmüş tuz yüksekse ters ozmoz öne çıkar.
– Nitrat 50 mg/L, nitrit 0,50 mg/L, amonyum 0,50 mg/L: aşılırsa nitrat seçici reçine ya da ters ozmoz değerlendirilir.
– pH 6,5–9,5: diğer adımların verimini etkilediği için ayrıca okunur.
– Mikrobiyolojik parametreler: bakteri saptanırsa UV dezenfeksiyonu eklenir.

Toplam sertlik için yönetmelikte parametrik değer yoktur; yumuşatma kararı ölçülen değere ve kullanım amacına göre verilir. Büyükçekmece havza planı, İyi Tarım Uygulamaları Kodu'nu tarımsal kaynaklı nitrat kirliliğine karşı çiftçilerin alacağı tedbirler olarak tanımlar. Bu plan ilçenin yalnız Büyükçekmece Gölü havzasında kalan kesiminde geçerlidir; yine de tarlaya yakın bir kuyuda nitrat grubunu analize almak için yeterli bir gerekçedir.

Belge, havza ve kontrol sırası

Yeraltı suyunu kullanmak 167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun'a göre DSİ'nin belgesine bağlıdır. Kanuna göre arama belgesiyle su bulan kişi bir ay içinde DSİ'ye başvurup kullanma belgesi almak zorundadır; kuyuya ölçüm sistemi kurulmadan kullanma belgesi verilmez. Bu ölçüm düzeni, arıtma sisteminin yerleşimini planlarken de hesaba katılır. Kuyu derinliği ve debisi biliniyorsa bunları da belgeyle birlikte not edin; sistem kapasitesi bu verilerle hesaplanır.

Havza tarafında ilk iş, kuyunun dört havzadan hangisinde kaldığını öğrenmektir. Büyükçekmece havza planının kuralları yalnız ilçenin Büyükçekmece Gölü havzasında kalan kesiminde geçerlidir; Terkos, Alibey ve Sazlıdere havzalarını bu plan kapsamaz. Hangi parselin hangi havzada olduğunu İSKİ'den teyit edin.

Kontrol sırası:

– Parselin havzasını ve varsa koruma alanı durumunu İSKİ'ye sorun.
– Kuyu belgesinin durumunu DSİ'den teyit edin.
– Kullanım amacını yazın: sulama, hayvan suyu, ev ya da birkaçı.
– Akredite bir laboratuvarda analiz yaptırın.

Bu dört bilgi elinizdeyse analiz raporunuzu teklif formuna ekleyerek sistem önerisi isteyebilirsiniz; havzası ve amacı belli bir kuyu için öneri doğrudan rapordaki değerlere dayanır.

Sıkça sorulan sorular

Kuyum Karaburun'da; kıyıdaki yüksek yağış arıtma seçimini değiştirir mi?

Belediyenin verdiği değere göre Karaburun ve Yeniköy çevresinde yıllık yağış yaklaşık 864 mm, ilçe ortalaması ise 648,4 mm. Bu rakamlar suyun içeriği hakkında bilgi vermez; kuyunun kimyasını yalnız analiz gösterir. Yağışlı ve kurak aylar arasında değerlerin değişip değişmediğini görmek isterseniz numuneyi biri kışın, biri yazın olmak üzere iki kez aldırabilirsiniz. Kıyı mahallelerinde de sistem seçimi bu analizle yapılır.

Arazim Terkos Mahallesi'nde; kuyum Terkos havzasında mı sayılır?

Mahalle adı tek başına bunu göstermez. Belediye ilçeyi Terkos, Sazlıdere, Alibey ve Büyükçekmece havzalarının etki alanında sayar; bir kuyunun bunlardan hangisinde kaldığını parselin konumu belirler. Bu bilgiyi İSKİ'den teyit edin; tapu ya da parsel bilgisi ve kuyunun konumu bu görüşme için yeterli bir başlangıçtır. Havza belli olunca hangi koruma kurallarının geçerli olduğu da netleşir.

Tarlam ilçenin güneyindeki tarım alanında, evim de aynı kuyudan besleniyor; tek sistem yeter mi?

Belediyeye göre tarım alanları ilçenin güney, batı ve orta kesimlerinde yoğunlaşır. Böyle bir arazide kuyu hem tarlaya hem eve bakıyorsa iki hattı ayırmak çoğu durumda daha mantıklıdır. Sulama hattında kum ve disk filtre genellikle işi görür. Ev hattında ise analizde sınırı aşan her parametre için ayrı bir adım gerekir. Tek hatlı kurulumda sulama suyu da ince arıtmadan geçer ve filtreler gereksiz yük taşır.

Büyükçekmece havza planının kuralları ilçenin her yerinde geçerli mi?

Hayır. Plan yalnız Büyükçekmece Gölü havzası için hazırlanmıştır ve ilçenin bu havzada kalan kesiminde geçerlidir; Terkos, Alibey ve Sazlıdere havzalarını kapsamaz. Bu kesimde plan, yeraltı sularını ayrı bir yönetmeliğe bağlar ve içme suyu alınan kuyu ile kaynakların çevresinde 50 metrelik mutlak koruma alanı tanımlar. Diğer havzalardaki bir parsel için geçerli kuralları İSKİ'den öğrenebilirsiniz.

Hayvan suluğu için kuyudan yazın daha çok su çekiyorum; sistemi neye göre seçmeliyim?

Belediyenin verilerine göre ilçede en kurak aylar temmuz ve ağustostur. Hayvan suyu bu aylarda da kesintisiz gerektiği için kapasite yaz çekimine göre seçilir. Suluk vanalarını tıkayabilecek demir, bulanıklık ve sertlik ilk bakılacaklar arasındadır. Analizde bakteri görülürse dezenfeksiyon adımı eklenebilir. Günlük ihtiyaç, hayvan sayısı ve temizlikte kullanılan sudan çıkar.

Kuyu belgesi olmadan arıtma sistemi kurdurabilir miyim?

Belge konusunda hüküm vermek bizim işimiz değil. Yeraltı suyu kullanımı DSİ'nin belgesine bağlıdır ve kullanma belgesi ölçüm sistemi kurulmuş kuyuya verilir; bu yüzden belge süreci arıtma sisteminin tesisat düzenini de etkileyebilir. Kuyunuzun durumunu DSİ'den teyit etmenizi, havzasını İSKİ'ye sormanızı öneririz. Bu iki bilgi netleştiğinde analiz sonucuna göre sistem önerisi hazırlanır.

Arnavutköy’de Kuyu Suyu Arıtma: Önce Havza, Sonra Sistem