Arnavutköy'de bir işletmeye endüstriyel su arıtma önerirken ilk soru, ham suyun nereden geldiğidir. 2008 tarihli bir çalışmaya göre Hadımköy, 400'ü aşan fabrikası ve yaklaşık 30 bin çalışanıyla İstanbul'un önemli sanayi merkezlerinden biriydi ve bu sanayi Sazlıdere ile Büyükçekmece havza sınırları arasında yoğunlaşmıştı. Aynı çalışma, o dönem tesislerin çoğunun İSKİ şebekesinden yararlanmadığını yazıyordu. Bugünkü durumu gösteren güncel bir kaynağa ulaşamadık; bu yüzden sistemi, tesisin kendi ham su kaynağına ve analizine göre kuruyoruz.

Arnavutköy'de suyu yoğun kullanan sanayi (2008 verisi)

Bu bölümdeki rakamlar, Marmara Coğrafya Dergisi'nde 2008'de yayımlanan bir çalışmaya aittir. Çalışmaya göre Hadımköy'deki sanayi o dönem ana hatlarıyla Yassıören–Hadımköy yolu boyunca, TEM'e yakın kesimlerde ve "Atatürk–Ömerli" sanayi bölgelerinde toplanmıştı; yerleşim Eşkinoz deresi vadisi üzerinde kuruluydu. İSO kayıtları ve anketle incelenen 350 kuruluşta 29.004 kişi çalışıyordu; kuruluşların %51'i 2000–2007 arasında açılmıştı.

Sektör dağılımında öne çıkanlar şunlardı:

– Dokuma, giyim ve deri: kuruluşların %26'sı (91 kuruluş, 8.759 çalışan).
– Kimya, petrol, kauçuk ve plastik: %12,3 (43 kuruluş).
– Metal eşya ve makine: %12 (42 kuruluş); metal ana sanayi: %10,9 (38 kuruluş).
– Kâğıt: %7,1 (25 kuruluş).
– Gıda: %4,9 (17 kuruluş); temizlik ve kozmetik: %3,1.

Bu tablo 18 yıl öncesine aittir ve bugünkü sektör dağılımını göstermez. Yine de o dönem suyu yoğun kullanan kolların, özellikle dokuma ve kimyanın, bölge sanayisinde büyük yer tuttuğunu gösterir. Sektör adları, proses suyu ihtiyacını tahmin etmek için yeterli değildir; aynı sektörde boyahane ile konfeksiyon atölyesinin su ihtiyacı çok farklıdır. İstanbul Havalimanı da ilçenin Tayakadın Mahallesi'nde yer alır.

Ham su: şebeke mi, kuyu mu

Aynı 2008 tarihli çalışmaya göre o dönem bölgedeki sanayi tesislerinin çoğu İSKİ şebekesinden yararlanmıyordu; tesislerin bildirdiği sorunlar arasında su %10,1 pay alıyordu. Çalışma ayrıca sanayinin yoğunlaştığı bölgenin Sazlıdere ve Büyükçekmece havza sınırları arasında kaldığını ve bu durumun planlamada gözetilmesi gerektiğini yazmıştı. Bu bulgu bugünü anlatmaz; ama bir tesise teklif hazırlarken ham su sorusunu ilk sıraya koymak için yeterli bir nedendir.

Kaynak, ön arıtmanın biçimini değiştirir:

– Şebeke suyu: Klor, membranlı sistemlere girmeden önce aktif karbonla ya da dozajla giderilir; sertliğin alınıp alınmayacağına proses karar verir.
– Kuyu suyu: Analizde demir ve mangan çıkarsa oksidasyon ve filtrasyon, sertlik yüksekse yumuşatma ön arıtmanın ilk adımları olabilir. Kuyu kullanımı DSİ belgesine bağlıdır; belge durumunu DSİ'den teyit edin.
– İki kaynak birlikte: Bazı tesislerde şebeke ve kuyu suyu karıştırılır; bu durumda iki kaynağın analizi ayrı ayrı istenir ve sistem daha zorlu olana göre boyutlandırılır.

Havza sınırına yakın bir tesiste, arıtmanın ürettiği konsantre ve ters yıkama suyunun nereye verileceği de tasarım girdisidir. Bunu İSKİ'den teyit etmenizi öneririz.

Dokuma, kimya-plastik ve gıda için proses suyu

2008 verisindeki kollardan üçü, suyu farklı amaçla ve farklı kalitede ister:

– Dokuma ve boyahane: Boyama, yıkama ve terbiye adımlarında sertlik ve demir istenmez; sertlik boyanın kumaşa tutunmasını ve sabunun etkisini bozabilir, demir lekeye yol açabilir. Bu yüzden yumuşatma ve gerekirse demir giderme öne çıkar. Buhar kazanı varsa kazan besleme suyu ayrıca ele alınır.
– Kimya ve plastik: Soğutma suyunda biriken kireç, eşanjör ve kalıp kanallarını daraltır; sertlik alma ve kireç önleyici kimyasal dozajı bu devrelerdeki birikimi sınırlar. Bazı kimyasal formülasyonlarda ise iletkenliği düşük su istenir; bu noktada ters ozmoz, gerekirse ardından iyon değiştirme düşünülür.
– Gıda: Üretim suyu ürüne karışır ya da ürünle temas eder; ekipman yıkama suyu da aynı hattan beslenebilir. Analiz kapsamı bu yüzden geniş tutulur; dezenfeksiyon adımı ve suyun depolanma koşulları tasarımın parçasıdır.

Hedef su değerini boya reçetesi, kazan ya da proses ekipmanının teknik dokümanı ve ham su analizi birlikte belirler. Bu yüzden teklif görüşmesinde sektörden çok, suyun hangi makinede ve hangi adımda kullanıldığını soruyoruz.

Teklif ham su kaynağıyla başlar

Teklif formu, sistem önerisi için gereken bilgileri tek yerde toplar:

– Sektör: dokuma, kimya-plastik, gıda ya da başka bir kol.
– Su kaynağı: şebeke, kuyu ya da yüzey suyu.
– Günlük ihtiyaç: 1–5 ton/gün aralığından 50 ton/gün üzerine kadar.
– Kullanım amacı: proses, kazan besleme, soğutma kulesi ya da içme.
– Mevcut sorun: sistemde yaşadığınız aksaklık.
– Analiz raporu: ham suyun son analizi; kuyu suyu kullanılıyorsa kuyunun kendi raporu.

Ham su kaynağı bu listenin en belirleyici sorusudur, çünkü şebeke ile kuyu arasında ön arıtma adımları baştan değişir. Kuyu suyu kullanan bir tesiste analiz raporu olmadan yapılan öneri tahmine dayanır; bu yüzden öneriyi kuyunun analizine göre hazırlıyoruz. Tesisiniz Sazlıdere ya da Büyükçekmece havzasının sınırına yakınsa bunu da talebe yazın; deşarj tarafındaki kısıtlar baştan hesaba katılır. Kapasite hesabında vardiya sayısı ve en yoğun günün tüketimi de işe yarar; günlük ortalama, pik saatleri gizleyebilir. Mevcut bir sistem yenilenecekse kapasitesini ve kurulum yılını da not edin. Teklif talebinizde önce ham su kaynağını belirtin; kuyu suyu kullanıyorsanız son analiz raporunu da ekleyin.

Sıkça sorulan sorular

Sanayi bölgesindeki dokuma tesisimiz kuyu suyu kullanıyor; boyahane için ne gerekir?

Önce kuyunun analizi gerekir. 2008 tarihli çalışmada dokuma, giyim ve deri, bölgedeki kuruluşların %26'sını oluşturuyordu; boyahanesi olan tesislerde sertlik ve demir ilk bakılan değerlerdir. Analizde demir çıkarsa oksidasyon ve filtre, sertlik yüksekse yumuşatma ilk adımlar olur. Kazan besleme suyu ayrıca değerlendirilir. Günlük tüketim ve boyama hattının istediği su değeri kapasite hesabının temelidir.

Bu ilçedeki sanayi tesisleri bugün de şebeke dışı su mu kullanıyor?

Bunu bugün için söyleyemeyiz. 2008 tarihli bir çalışmaya göre o dönem bölgedeki sanayi tesislerinin çoğu İSKİ şebekesinden yararlanmıyordu; ancak bu bulgu 18 yıl öncesine ait ve güncel bir veriye ulaşamadık. Bu yüzden her tesiste ham su kaynağını ayrıca soruyoruz. Şebeke, kuyu ya da ikisinin karışımı olması, ön arıtmanın ilk adımlarını değiştirir.

Tesisimiz Sazlıdere ile Büyükçekmece havzaları arasında; bu, su arıtma sistemini etkiler mi?

2008 tarihli çalışma, bölgedeki sanayinin bu iki havzanın sınırları arasında yoğunlaştığını ve bunun planlamada gözetilmesi gerektiğini yazmıştı. Arıtma sistemi açısından bu, konsantre, ters yıkama ve rejenerasyon sularının nereye verileceğinin baştan netleşmesi demektir. Tesisinizin hangi havzada ya da sınırın neresinde kaldığını ve deşarj koşullarını İSKİ'den teyit edin. Bu bilgi, geri kazanım oranının tasarımdaki ağırlığını da belirler.

Kimya ve plastik tesisimizde soğutma suyu kireç yapıyor; ne yapılmalı?

2008 verisinde kimya, petrol, kauçuk ve plastik kolu bölgedeki kuruluşların %12,3'ünü oluşturuyordu. Bu tesislerde soğutma devresindeki kireç, eşanjör verimini düşürür ve kanalları daraltır. Önce devreye giren suyun sertliği ve iletkenliği için analiz raporu istenir; ardından yumuşatma, kireç önleyici dozaj ya da her ikisi seçilir. Formülasyonda düşük iletkenlikli su gerekiyorsa ters ozmoz ayrı bir hat olarak planlanabilir.

Gıda üretim suyunda hangi arıtma adımları düşünülür?

2008 tarihli çalışmada gıda, bölgedeki kuruluşların %4,9'unu oluşturuyordu. Gıda tesisinde su ürünün bileşeni ya da temas yüzeyi olduğundan analiz kapsamı geniş tutulur; mikrobiyolojik parametreler de listeye girer. Ham suyun durumuna göre filtrasyon, gerekirse yumuşatma ya da ters ozmoz ve bir dezenfeksiyon adımı planlanır. Depo ve dağıtım hattının temizliği de sistemin bir parçası olarak ele alınır.

Teklif için tesise keşif yapılıyor mu?

Talep formundaki bilgiler ilk değerlendirme için yeterlidir; sistemin yerleşimi, mevcut tesisat ve elektrik altyapısı gibi konular ise yerinde görülerek netleşir. Ön keşif ve teklif aşamasında ham su kaynağına, günlük ihtiyaca ve analiz sonucuna bakılır. Keşfin zamanı ve kapsamı talebinizden sonra sizinle birlikte belirlenir. Analiz raporunuz yoksa hangi parametrelerin ölçüleceğini bu aşamada konuşuruz.

Arnavutköy’de Sanayi Tesisleri İçin Endüstriyel Su Arıtma