Büyükçekmece'de kuyu suyunu arıtmanın ilk adımı, kuyunun baraj gölü havzasındaki yerini, DSİ belgesini ve su analizini birlikte netleştirmektir. Göl havzası, 2019'da Bakanlık onayı alan bir koruma planıyla yönetilir. Plan yeraltı sularını ayrı bir yönetmeliğe bağlar ve göl kıyısından itibaren koruma kuşakları tanımlar. Sistem seçimi bu üç bilgi netleştikten sonra gelir. Aşağıda kuşakları, analizde öne çıkan parametreleri ve izin konusunda hangi kuruma danışacağınızı özetliyoruz.

Göl kıyısı ve koruma kuşakları

Havza planında kıyı çizgisi, DSİ'nin belirlediği 6,68 metrelik maksimum su kotudur. Kuşak hesabı, göl suyunun ulaşabildiği bu en yüksek seviyeden başlar:

– Yeşil Kuşaklama-1: maksimum kottan itibaren 150 metre.
– Yeşil Kuşaklama-2: birinci kuşağın ardından gelen 150 metre.
– Yakın ve Uzak Mesafe Koruma Alanları: bu iki kuşağın ardından başlar.

Plan, yeşil kuşaklarda kamulaştırma programı öngörür ve bu kuşaklarda akaryakıt istasyonuna yer vermez. Mevcut yerleşimler dışında yeni yerleşim alanı oluşturulamaz. Yerleşime izin verilen alanların dışında 10.000 metrekareden küçük yeni ifraz yapılamaz. Bu yüzden bir arazinin hangi kuşakta durduğu, kuyu planlamasında da ilk sorudur.

Yeraltı suyu için plan ayrı bir dayanak gösterir: havzadaki yeraltı suları, Yeraltı Sularının Kirlenmeye ve Bozulmaya Karşı Korunması Hakkında Yönetmelik çerçevesinde korunur. Planın kendisi 2872 sayılı Çevre Kanunu'na ve İçme-Kullanma Suyu Havzalarının Korunmasına Dair Yönetmelik'e dayanır. Kuyunuzun bulunduğu kuşakta hangi kuralların geçerli olduğunu, sistem seçiminden önce İSKİ'den ve DSİ'den teyit edin. Kuşak sınırını tapu ya da imar durumu belgenizle karşılaştırmak, bu görüşmeyi kolaylaştırır.

Kuyu suyu ne için kullanılacak: ev, bahçe, tarım

Havzada kuyu suyu yalnız evde kullanılmaz. Plan, havzadaki tarım ve hayvancılığa da kurallar koyar ve bu kurallar kuyunun hangi işe yarayacağını etkiler.

– Sulu tarım alanlarında beş yıl içinde basınçlı sulamaya ve İyi Tarım Uygulamalarına geçiş öngörülür.
– Zirai ilaç yalnız İSKİ'nin yaptığı tarımsal amaçlı ilaç hazırlama istasyonlarında hazırlanabilir.

Basınçlı sulamaya geçen bir işletmede damla ve yağmurlama hatları, sudaki askıda katı maddeye ve çökelen minerallere karşı daha hassastır. Bu yüzden sulama kuyusunda da kum filtresi ya da disk filtre gibi bir ön arıtma adımı gerekebilir.

Plan, İyi Tarım Uygulamaları Kodu'nu suların tarımsal kaynaklı nitrat kirliliğine karşı çiftçilerin alacağı tedbirler olarak tanımlar. Havzadaki bir kuyunun analizinde nitratı atlamamak için bu tanım yeterli bir gerekçedir.

Kullanım amacı arıtma düzeyini değiştirir. Hayvan suyunda debi ve sürekli besleme öne çıkar. Ev içinde kullanılan suda tat, koku ve renk şikâyeti de sisteme girdi olur. İçme ve yemek suyunda ise analizde çıkan her parametre, yönetmelikteki sınır değerle ayrı ayrı karşılaştırılır. Aynı kuyu birden fazla işe yarıyorsa sistemi en sıkı kullanım hedefine göre kuruyoruz.

Analiz raporundan arıtma adımına

Büyükçekmece'deki kuyulara özgü güncel bir yeraltı suyu kimyası çalışmasına kamuya açık kaynaklarda ulaşamadık. Bu yüzden sistemi tahmine değil, kuyunuzun kendi analizine göre seçiyoruz. Rapor geldiğinde değerleri İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik'teki parametrik değerlerle karşılaştırırız:

– Nitrat 50 mg/L, nitrit 0,50 mg/L, amonyum 0,50 mg/L
– Demir 200 µg/L, mangan 50 µg/L
– Arsenik 10 µg/L
– İletkenlik 2.500 µS/cm (20 °C), pH 6,5–9,5

Havzadaki tarım kuralları nitratı öne çıkardığı için nitrat, nitrit ve amonyumu birlikte okumanızı öneririz. Sınırı aşan parametre yönteme yön verir. Nitrat sınırı aşıyorsa nitrat seçici reçineli iyon değiştirici ya da ters ozmoz düşünülür. Demir ve mangan için oksidasyon ve ardından filtrasyon uygulanır. Çözünmüş tuzlar ve iletkenlik yüksekse ters ozmoz gündeme gelir. Analizde bakteri görülürse UV dezenfeksiyonu eklenir. Yumuşatma kararı ise sertlik ölçümüne ve kullanım amacına göre verilir.

Numunenin kuyudan, pompa çalıştırılıp borudaki su boşaltıldıktan sonra alınması, depoda bekleyen suyu değil kuyunun kendisini ölçmenizi sağlar. Laboratuvarın raporda ölçüm yöntemini ve birimi yazması, karşılaştırmayı kolaylaştırır. Sistem kurulduktan sonra suyu yeniden analiz ettirmenizi öneririz. Sonuç, aynı sınır değerlerle karşılaştırılır.

Büyükçekmece'de kuyu için kontrol sırası

Yeraltı suyu aramak ve kullanmak, 167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun'a göre DSİ'nin vereceği belgeye bağlıdır. Belgesiz kuyu açmak ve su çekmek idari para cezasına konu olabilir. Göl havzasında buna havza koruma planı ikinci bir katman olarak eklenir.

Plan, içme suyu temin edilen kuyu ve kaynakların çevresinde jeolojik tabanlı mutlak koruma alanı tanımlar. Bu alan yeraltı suyu akış yönünde 50 metre yarıçaplıdır; dolu mağara girişleri ve subatanlarda 100 metreye çıkar. Bu alanlarda 10.10.2012 tarihli, 28437 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan koruma alanları tebliği uygulanır. İSKİ kuyusuna yakın bir arazide, kendi kuyunuzun bu mesafelere göre konumunu da sorun.

Önerdiğimiz sıra şöyle:

– Kuyunun ya da arazinin hangi koruma kuşağında olduğunu belirleyin.
– Belge ve kuşak durumunu DSİ'den ve İSKİ'den teyit edin.
– Akredite bir laboratuvarda su analizi yaptırın.
– Analiz raporu ve günlük su ihtiyacıyla sistem seçimine geçin.

Bu sıra, kurallara uymayan bir noktaya cihaz ve tesisat yatırımı yapma riskini azaltır. Analiz raporunuz hazırsa teklif formundaki rapor alanına ekleyerek sistem önerisi isteyebilirsiniz.

Sıkça sorulan sorular

Kuyum göl kıyısına yakın; hangi kuşakta olduğumu nasıl öğrenirim?

Kuşaklar gölün 6,68 metrelik maksimum su kotundan ölçülür. İlk 150 metre Yeşil Kuşaklama-1, sonraki 150 metre Yeşil Kuşaklama-2'dir; ardından yakın ve uzak mesafe koruma alanları gelir. Arazinizin hangi kuşakta olduğunu İSKİ'den teyit edin. Teyit ederken kuyunun koordinatını ya da parsel bilgisini hazır bulundurmak işinizi kolaylaştırır. Bu bilgi netleşmeden cihaz seçmenizi önermiyoruz.

Kuyu suyunu bahçe sulamasında kullanacaksam analiz gerekir mi?

Gerekir, ama hedef farklıdır. Sulamada asıl soru, damla ya da yağmurlama hattını tıkayabilecek tortu ve çökelen mineral yüküdür. Havza planı sulu tarım alanlarında basınçlı sulamaya geçiş öngörür; bu hatlar sudaki katı maddeye duyarlıdır. Analiz, filtre türünü ve ön arıtma ihtiyacını belirler. Aynı kuyudan evin içme suyu da alınacaksa analiz kapsamı genişler.

Havzada zirai ilaç kullanımı kuyu analizini etkiler mi?

Plan, havzada zirai ilacın yalnız İSKİ'nin tarımsal amaçlı ilaç hazırlama istasyonlarında hazırlanmasını şart koşar. İyi Tarım Uygulamaları Kodu'nu da tarımsal kaynaklı nitrat kirliliğine karşı alınacak tedbirler olarak tanımlar. Tarım alanına yakın bir kuyuda nitrat, nitrit ve amonyumun analize dahil edilmesini öneririz. İlaç kalıntısı gibi ek parametreleri laboratuvarla birlikte belirleyebilirsiniz.

Kuyu için DSİ belgesi şart mı?

167 sayılı Kanun'a göre yeraltı suyunu aramak ve kullanmak DSİ'nin belgesine tabidir; belgesiz kuyu ve su çekimi idari para cezasıyla sonuçlanabilir. Göl havzasında koruma planı da devreye girer. Kuyunuzun belge ve kuşak durumunu DSİ'den ve İSKİ'den teyit edin. Biz bu konuda hukuki değerlendirme yapmıyoruz; sistemi, durum netleştikten sonra analize göre öneriyoruz.

Analiz raporu olmadan teklif isteyebilir miyim?

İsteyebilirsiniz. Teklif formunda su kaynağı, günlük ihtiyaç, kullanım amacı ve mevcut sorun alanları var; analiz raporu yüklemek için ayrı bir alan da bulunur. Rapor yoksa ön keşif ve teklif aşamasında hangi parametrelerin ölçüleceğini birlikte belirleriz. Havzadaki bir kuyu için nitrat grubunu, demiri, manganı ve iletkenliği listeye almanızı öneririz.

Arıtma sistemi kurulduktan sonra su yeniden test edilmeli mi?

Evet, öneriyoruz. Kurulumdan sonra alınan numunenin analizi, sistemin kuyunuzdaki parametreleri ne ölçüde azalttığını gösterir. Sonuç, İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik'teki sınır değerlerle karşılaştırılır; örneğin nitrat için 50 mg/L, demir için 200 µg/L. Kuyu suyunun içeriği zamanla değişebileceği için tekrar analiz aralığını kullanım amacınıza göre laboratuvarla birlikte belirleyebilirsiniz.

Büyükçekmece’de Kuyu Suyu Arıtma ve Havza Koruma Planı