Esenyurt'ta endüstriyel su arıtma talebi, sanayinin ağırlığını taşıyan metal, plastik ve giyim kollarının soğutma, proses ve yıkama suyu etrafında şekillenir. İSO kayıtlarına dayanan bir çalışmaya göre ilçede 2022'de 1.452 sanayi tesisi vardı ve bu sayı İstanbul'da yalnız Başakşehir'in gerisindeydi. 2018 verisine göre tesisler ilçenin batısında, Hadımköy Bağlantı Yolu çevresinde, Akçaburgaz, Osmangazi ve Atatürk mahallelerinde ve 1972'de kurulmaya başlanan Evren Sanayi Sitesi'nde yoğunlaşıyordu. Sistem önerisi, suyun bir devrede mi döndüğüne yoksa ürüne ve parçaya mı değdiğine bakılarak başlar.

Sanayinin dağılımı: mahalleler ve sanayi siteleri

2022 tarihli çalışmada ilçe, İSO'ya kayıtlı 1.452 tesisle 1.456 tesisli Başakşehir'in ardından İstanbul'da ikinci sıradaydı. Aynı yazarın 2018 verisine dayanan önceki çalışması, sanayinin ağırlıkla tekstil ve hazır giyim, metal ve plastik kollarında toplandığını yazıyordu. O yılki mahalle dağılımında öne çıkanlar şunlardı:

– Akçaburgaz: 370 tesis, ağırlıkla metal, plastik ve giyim.
– Osmangazi: 166 tesis.
– Orhangazi: 75 tesis; Atatürk: 60 tesis.

Bu dağılım, sanayinin birkaç mahallede kümelendiğini gösterir. Çalışmaya göre sanayi ilçenin batısında, Hadımköy Bağlantı Yolu çevresinde yoğunlaşıyordu. Kıraç tarafında da benzer bir dönüşüm yaşanmıştı: 1990'da 2.239 nüfuslu bir köy olan Kıraç, 2000'de 24.217 nüfuslu bir sanayi beldesiydi ve 2008'e kadar çevresinde irili ufaklı yaklaşık 1.000 işyeri kurulmuştu.

Evren Sanayi Sitesi, Hoşdere'nin güneyinde 199.200 m² üzerinde 31 bloktan oluşur. İlk etabı 1972'de, ikinci etabı 1986'da başladı; 1987'de TEM otoyolu siteyi ikiye böldü ve site 1994'te tam faaliyete geçti. 2019 tarihli çalışmaya göre 1. Kısım Koza, 2. Kısım Selahattin Eyyubi mahallesindeydi. TÜYAP Fuar Merkezi çevresinde ise 2018'de turizm işletme belgeli 11 otel vardı.

Ham su: şebeke hattı ve tesisin kendi kaynağı

İlçenin şebeke suyu iki büyük sistemle bağlantılıdır: Büyükçekmece İçme Suyu Arıtma Tesisi'nden Kıraç İçme Suyu Deposu'na uzanan hat ve Terkos–İkitelli isale hattı. Hat adı, tesise ulaşan suyun kimyası hakkında bilgi vermez; sertlik, iletkenlik ve klor düzeyi o tesisin kendi analiziyle ortaya çıkar.

Şebeke suyuyla çalışan bir tesiste ön arıtmanın iki tipik konusu vardır. Birincisi klordur: ters ozmoz membranı kullanılacaksa klor, membrana ulaşmadan aktif karbonla ya da kimyasal dozajla tutulur. İkincisi sertliktir: soğutma devrelerinde ve buhar üreten ekipmanda kireç birikimine yol açabildiği için yumuşatma çoğu zaman ilk adımlardan biridir. Hangisinin gerektiğine giriş suyunun analizi ve ekipmanın istediği değer birlikte karar verir.

Tesis şebeke dışında bir kaynak, örneğin bir kuyu kullanıyorsa o suyun ayrı analizi gerekir; kuyunun DSİ belgesi durumu da teklif aşamasında sorulur. İlçede sanayinin kuyu suyu kullandığını gösteren bir kaynağa ulaşamadık; teklif görüşmesinde suyun şebekeden mi, kuyudan mı, ikisinden birden mi geldiği bu yüzden ilk sorulardandır. Bir sanayi sitesindeki atölyede su, sitenin ortak bağlantısından ve deposundan geçerek geliyorsa numune atölyenin kendi giriş noktasından alınmalıdır.

Metal, plastik ve giyimde suyun kullanıldığı yerler

2018'de Akçaburgaz'daki 370 tesiste ağırlıkta olan üç kol, suyu farklı noktalarda kullanır. Aşağıdaki örnekler geneldir; hangisinin tesisinize uyduğunu üretim hattı ve analiz gösterir:

– Metal işleme: Yüzey işlem ve kaplama hatlarında parçalar banyolar arasında durulanır. Durulama suyunda çözünmüş tuz arttıkça yüzeyde iz kalabilir; düşük iletkenlik isteyen hatlarda ters ozmoz ve ihtiyaca göre bir iyon değiştirici aşaması değerlendirilir. Isıl işlem ve makinelerin soğutma devrelerinde ise sertlik öne çıkar.
– Plastik: Enjeksiyon ve ekstrüzyon makinelerinde kalıp, içinden su geçen kanallarla soğutulur. Bu kanallarda kireç biriktikçe ısı aktarımı azalabilir ve çevrim süresi uzayabilir; yumuşatılmış su ve devre suyunun düzenli ölçümü bu birikimi sınırlar.
– Giyim: Yıkama makinelerinde sert su deterjanın etkisini düşürebilir, demir kumaşta iz bırakabilir. Ütü ve pres buharı üreten jeneratörlerde kireç, rezistans ve hazne yüzeyinde birikir; buhar ekipmanını yumuşatılmış suyla beslemek yaygın bir yoldur.

Makinenin üreticisi bir su değeri tanımlıyorsa öneri o değerle ham su analizi arasındaki farktan çıkar. Tanımlı bir değer yoksa ekipmanda görülen sorun, örneğin kireç ya da leke, başlangıç noktasıdır.

Teklif formunda neler yazılmalı

Teklif formu altı bilgi ister: sektör, su kaynağı, günlük ihtiyaç, kullanım amacı, mevcut sorun ve analiz raporu. Günlük ihtiyaç 1–5 ton/gün aralığından 50 ton/gün üzerine kadar seçilebilir. Bu ilçede bir sanayi sitesindeki küçük atölye ile büyük bir fabrika aynı formu doldurur; tek bir kalıp soğutma devresi ile çok vardiyalı bir yıkama hattı formda ayrı satırlara düşer.

Formu doldururken şu ayrıntılar öneriyi netleştirir:

– Suyun kullanıldığı hat: soğutma, durulama, yıkama ya da buhar.
– Devre türü: suyu döndüren kapalı devre mi, bir kez kullanıp gidere veren açık hat mı.
– Görülen sorun: kireç, leke, yüksek iletkenlik ya da ekipmanda sık arıza.
– Makinenin istediği su değeri, üreticinin dokümanında yazıyorsa.
– Mevcut sistem: varsa türü ve kapasitesi.

Analiz raporu yoksa hangi parametrelerin ölçüleceğini birlikte belirleyebiliriz; soğutma için sertlik ve iletkenlik, durulama için iletkenlik, buhar için sertlik genellikle listenin başındadır. Tesiste su sayacı varsa son birkaç aya ait okumaları eklemek, günlük ihtiyacın tahminden değil kayıttan hesaplanmasını sağlar. Arıtılacak hattı ve günlük tüketimi yazıp analiz raporunuzu ekleyerek teklif isteyebilirsiniz.

Sıkça sorulan sorular

Akçaburgaz'daki metal atölyemizde durulamadan sonra parçalarda iz kalıyor; neden olabilir?

2018 verisine göre Akçaburgaz'daki 370 tesiste metal, plastik ve giyim ağırlıktaydı. Durulamadan sonra kalan iz, suyun çözünmüş tuz yüküyle ilgili olabilir; parça kururken bu tuzlar yüzeyde kalabilir. Önce durulama suyunun iletkenliği ve sertliği için analiz raporu istenir. Değerler yüksekse son durulama için ters ozmozdan geçmiş su kullanmak bir seçenektir; hattın tamamı yerine yalnız son banyoyu beslemek de mümkündür.

Evren Sanayi Sitesi'ndeki plastik enjeksiyon atölyemizde kalıp kanalları kireçleniyor; nereden başlamalıyız?

Önce kalıba giden suyun sertliğini ve devre tipini öğrenmek gerekir. Soğutma kulesi olan bir devrede su buharlaştıkça sertlik birikir; kulesiz, bir kez kullanılan hatta ise her gelen su yeni kireç getirir. Ölçüme göre takviye suyunu yumuşatmak, kimyasal dozaj ya da ikisi birlikte seçilir. Kanallardaki mevcut kireç ise ayrıca temizlenmelidir; arıtma yeni birikimi sınırlar, eskisini gidermez. 31 bloklu sitede atölyenizin suyu bloğun ortak bağlantısından geliyorsa numuneyi kendi giriş noktanızdan aldırın.

Giyim atölyemizde ütü buharı için ayrı bir su arıtma gerekir mi?

2018 verisine göre ilçe sanayisinde tekstil ve hazır giyim, metal ve plastikle birlikte ağırlıktaydı. Ütü ve pres buharı üreten jeneratörde kireç, rezistansta ve haznede birikerek ısınmayı yavaşlatabilir. Besleme suyunun sertliği analizle belirlenir; yüksekse küçük bir yumuşatma ünitesi çoğu durumda yeterli olabilir. Jeneratör üreticisi ayrıca düşük iletkenlik istiyorsa ters ozmoz değerlendirilir.

Bağlantı yolu çevresindeki fabrikamızda soğutma ve yıkama hatları ayrı; tek sistem yeter mi?

2018 verisine göre sanayi ilçenin batısında, Hadımköy Bağlantı Yolu çevresinde yoğunlaşıyordu. Bu kuşaktaki büyük bir tesiste soğutma ve yıkama hattı aynı çatı altında olabilir. Çoğu tasarımda ortak bir ön arıtma, örneğin yumuşatma, iki hattı da besler; düşük iletkenlik isteyen hat varsa ters ozmoz yalnız o hatta eklenir. Böylece bütün suyu en sıkı işleme sokmak gerekmez.

Sanayi sitesinde küçük bir atölyeyiz; günlük ihtiyacımız birkaç ton, bize de sistem kurulur mu?

Teklif formundaki en küçük aralık 1–5 ton/gündür; bu ölçekte sistem genellikle tek bir makine ya da hat için kurulur. Sitede blok hâlinde çalışan atölyelerde yer ve tahliye noktası sınırlı olabileceği için cihazın konacağı alanın ölçüsünü ve en yakın gider noktasını talebe yazın. Analiz raporu ve makinenin istediği değer, küçük sistemde de seçimi belirler.

Analiz raporumuz yoksa teklif alabilir miyiz?

Alabilirsiniz; ancak öneri o durumda ön değerlendirme düzeyinde kalır. Sektörü, suyun kullanıldığı hattı ve günlük tüketimi formda yazmanız, hangi parametrelerin ölçülmesi gerektiğini belirlemeye yeter. Analiz sonucu geldiğinde sistem seçimi ve kapasite hesabı kesinleşir. Kuyu ya da şebeke dışı bir kaynak kullanıyorsanız o suyun analizi de ayrıca istenir.

Esenyurt’ta Endüstriyel Su Arıtma: Soğutma, Proses ve Yıkama Suyu