Silivri'de kuyu suyunu arıtmanın ilk adımı, kuyunun ne kadar su verdiğini, yazın seviyesinin nasıl değiştiğini ve suyun analizini birlikte bilmektir. İlçenin doğusundaki Kavaklı–Ortaköy havzasında 1997'de yapılan bir hidrojeoloji çalışması, pompaj testi yapılan kuyularda debinin 0,3 ile 18 L/sn arasında değiştiğini ve yaz aylarında artan çekimin su seviyesini belirgin biçimde düşürdüğünü yazdı. Tarla, hayvan çiftliği ve yazlık kuyusu için seçilecek sistem bu iki bilgiye ve analiz raporuna göre boyutlanır. Aşağıda havzanın yapısını, ilçede kuyunun hangi işlere yaradığını ve analizden sisteme nasıl geçildiğini anlatıyoruz.

Kavaklı–Ortaköy havzasında yeraltı suyu

2017 tarihli bir coğrafya çalışması, ilçe arazisini 100–200 metre yükseklikte, derelerle bölünmüş dalgalı düzlükler ve tepelikler olarak tanımlar. Uzunlukları 15–20 km olan dereler birbirine paralel akarak Marmara'ya dökülür. İlçenin yüzölçümü aynı çalışmada 860 km², kıyı şeridi 45 km olarak verilir; ADNKS 2019 verisine göre nüfusu 193.680'di.

Kuyu suyu için daha ayrıntılı bilgi, Kavaklı–Ortaköy havzası üzerine 1997'de İTÜ'de hazırlanan bir yüksek lisans tezinde yer alır. Kavaklı, Kavaklı Hürriyet ve Ortaköy bugün ilçenin mahalleleri arasındadır. Tez, yaklaşık 45 km²'lik havzada akiferin kumlu marn, kumtaşı, kiltaşı ve siltaşı ardalanmasından oluşan yarı geçirimli bir ortam olduğunu, dere yataklarındaki alüvyonun da akiferin parçası sayıldığını yazdı. Kumtaşı katmanlarında asılı akifer özelliği görüldüğü de çalışmada not edildi.

Çalışmada havzanın emniyetli yeraltı suyu verimi yılda yaklaşık 2.000.000 m³ olarak hesaplandı; bu, beslenimin %80'ine karşılık geliyordu. Pompaj testi yapılan 6 kuyuda debi 0,3 ile 18 L/sn arasında ölçüldü. Aradaki fark, aynı havzada bile iki kuyunun çok farklı su verebileceğini gösterir. Düşük debili bir kuyuda arıtılmış suyu biriktiren bir depo gerekebilir; yüksek debili bir kuyuda ise filtre boyutu ve ters yıkama suyu ağırlık kazanır. Bu değerler 1997'ye aittir; kendi kuyunuzun debisini bugün ölçtürmeniz gerekir.

Kuyu ne için kullanılıyor: tarla, ahır, yazlık

2017 tarihli coğrafya çalışması, tarımı ilçenin en önemli ekonomik işlevi olarak tanımladı. Köyler 2011'de mahalleye dönüştürüldü, ancak çalışmaya göre kırsal yaşam sürüyordu ve hayvancılık merkezden uzak kırsal mahallelerde yoğunlaşıyordu. İlçe Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü'nün 2015 verisi bu yapıyı rakamla gösteriyor:

– Ürün: 15 mahallenin toplamında 161.479 ton buğday, 64.282 ton ayçiçeği ve 37.662 ton arpa; sebzede Değirmenköy 2.000 tonla öndeydi.
– Hayvan: 9.763 sığır, 15.210 koyun, 2.000 keçi ve 1.237 manda; manda sayısı 1991'de 170'ti.
– Çiftlik: 12 büyükbaş çiftliğinin 5'i Akören'de, 3'ü Kurfallı'daydı; manda çiftlikleri Büyüksinekli (1.117 baş) ve Danamandıra'daydı (120 baş).

Aynı çalışma, 2013 tarihli bakanlık verisine dayanarak İstanbul'daki çayır ve mera alanlarının %24,33'ünün ilçede olduğunu aktardı.

Bu tablo kuyunun kullanım amacını belirler, kullanım amacı da arıtma düzeyini. Ahır ve ağıl suyunda kesintisiz besleme ve günlük toplam miktar öne çıkar; suluk vanalarını tıkayan tortu için kum ya da disk filtre yeterli olabilir. Damla sulamayla yapılan sebze üretiminde hattın tıkanmaması için filtrasyon gerekir. Yazlıkta ya da kırsal mahallede evin içme ve yemek suyu da aynı kuyudan alınıyorsa analiz kapsamı genişler ve ev hattı ayrı planlanabilir. Bu rakamlar 2015'e aittir; güncel tarım ve hayvan verisine kamuya açık kaynaklarda ulaşamadık.

Analizde neye bakılır: sulama sınıfından sınır değere

1997 tezinde havzadaki sondaj kuyularından alınan örnekler TS 266'ya göre değerlendirildi. Sulama suyu sınıflamasında örnekler C3-S1 ve C4 sınıfına girdi; tuzluluk tehlikesi orta ile yüksek, alkali tehlikesi düşük bulundu. Bu sınıflamada C harfi suyun tuz yükünü, S harfi sodyumun toprağa etkisini anlatır; yani sonuç bir sulama suyu değerlendirmesidir. Tezin özetinde sertlik, klorür ve nitrat değerleri yer almıyor; bu yüzden ilçedeki kuyular için bu parametrelerde bir yargıya varmıyoruz.

Ev kullanımı için analiz sonucu, İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik'teki değerlerle karşılaştırılır. Analizde öne alınacak parametreler ve yönetmelikteki değerleri şöyledir:

– İletkenlik: 2.500 µS/cm (20 °C)
– Klorür ve sülfat: 250 mg/L
– Sodyum: 200 mg/L
– Tarım ve hayvancılık yapılan arazide ayrıca nitrat 50 mg/L, nitrit 0,50 mg/L, amonyum 0,50 mg/L
– Demir 200 µg/L, mangan 50 µg/L, pH 6,5–9,5

Sınırı aşan parametre yöntemi belirler. İletkenlik, klorür ya da sodyum yüksekse çözünmüş tuzları azaltan ters ozmoz düşünülür; bu durumda ret suyunun nereye verileceği de baştan planlanır. Nitrat için iyon değiştirici, demir ve mangan için oksidasyon ve filtrasyon, bakteri bulunursa UV dezenfeksiyonu eklenir. Sertlik için yönetmelikte parametrik değer yoktur; yumuşatma kararı kullanım amacına göre verilir. Yalnız sulamada kullanılacak bir kuyuda ise öncelik, tuz yükünün ürüne ve damla hattına etkisidir.

Yaz çekimi, belge ve numune zamanı

1997 tezinin vurguladığı risk, izinsiz kuyularla yapılan aşırı çekimdi. Çalışmaya göre yaz aylarında nüfus hareketlerine bağlı olarak artan çekim, yeraltı suyu seviyesinde ciddi düşüşe yol açıyordu. Bunun arıtma tarafında iki sonucu vardır:

– Sistemi kışın ölçülen debiye göre değil, yazın kuyunun verebildiği suya göre boyutlandırın; pompa uzun çalıştığında filtre ve depo yetersiz kalmamalıdır.
– Seviye düştüğünde suyun içeriği de değişebilir; numunenin hangi ayda alındığını rapora not ettirin, mümkünse yaz sonunda ikinci bir analiz yaptırın.

167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun, yeraltı suyunun aranmasını ve kullanılmasını DSİ belgesine bağlar; arama belgesi ve kullanma belgesi ayrı aşamalardır. Tezin dikkat çektiği izinsiz çekim de bu yüzden önemlidir: kuyunuzun belge durumunu DSİ'den teyit edin; bu konuda hukuki değerlendirme yapmıyoruz.

Kuyunun belge durumu netleştikten sonra yaz debisini ölçtürün, akredite bir laboratuvarda analiz yaptırın ve kullanım amacını yazın; tarla, ahır ve ev hattı ayrı ihtiyaçlar doğurur. Arıtmadan sonra yeni bir numuneyle sonucu yönetmelikteki değerlerle karşılaştırmanızı öneririz. Debi ölçümünüzü ve analiz raporunuzu teklif formuna eklerseniz, sistemi kuyunuzun yaz koşuluna göre önerebiliriz.

Sıkça sorulan sorular

Kavaklı ya da Ortaköy'deki kuyumun debisi yeterli mi, nasıl anlarım?

1997 tezinde bu havzada pompaj testi yapılan 6 kuyunun debisi 0,3 ile 18 L/sn arasında değişti; yani komşu kuyunun değeri sizinkini göstermez. Kuyunuzda pompa çalışırken belirli bir sürede dolan kap ya da sayaçla debiyi ölçtürün, ölçümü yaz aylarında tekrarlayın. Günlük ihtiyacınızı bu değerle karşılaştırmak, depo gerekip gerekmediğini gösterir.

1997 tezindeki “tuzluluk tehlikesi” ifadesi kuyum için ne anlama gelir?

Bu ifade bir sulama suyu sınıfıdır: 1997'de havzadaki sondaj kuyularından alınan örnekler C3-S1 ve C4 sınıfına girdi, tuzluluk tehlikesi orta ile yüksek, alkali tehlikesi düşük bulundu. Sonuç 29 yıl önceki örneklere aittir ve sizin kuyunuzu doğrudan göstermez. Kendi kuyunuzda iletkenlik, klorür ve sodyumu ölçtürüp yönetmelikteki değerlerle karşılaştırın.

Akören ya da Büyüksinekli'deki çiftlikte hayvan suyu için nasıl bir sistem kurulur?

2015 verisine göre ilçedeki 12 büyükbaş çiftliğinin 5'i Akören'deydi, manda çiftliklerinden biri de 1.117 başla Büyüksinekli'deydi. Hayvan suyunda önce günlük toplam ihtiyaç hesaplanır ve kesintisiz besleme için depolu bir düzen planlanır. Tortu varsa kum ya da disk filtre, analizde demir ya da bakteri çıkarsa ek adım eklenir.

Değirmenköy'de sebze sulayan kuyuda hangi filtre gerekir?

2015 verisinde ilçenin sebze üretiminde Değirmenköy 2.000 tonla öndeydi. Sebze damla ya da yağmurlama hattıyla sulanıyorsa önce tortuyu tutan kum ya da disk filtre konur. Analizde demir yüksek çıkarsa damlatıcıları kapatmaması için demir giderme adımı eklenir. Tuz yükü yüksekse ürün seçimini ve sulama düzenini bir ziraat danışmanıyla birlikte değerlendirin.

Yazlığımdaki kuyu ağustosta daha az su veriyor; arıtma cihazı bundan etkilenir mi?

Etkilenebilir. 1997 tezi, Kavaklı–Ortaköy havzasında yaz aylarında artan çekimin yeraltı suyu seviyesini belirgin düşürdüğünü yazdı. Seviye düşünce pompa daha uzun çalışır ve filtreler kışa göre farklı bir yükle karşılaşabilir. Sistemi yaz debisine göre seçmek, arıtılmış su için bir depo eklemek ve numunenin alındığı ayı kayda geçirmek bu farkı yönetmeyi kolaylaştırır.

Aynı kuyu hem evi hem ahırı besliyorsa tek sistem yeter mi?

Çoğu durumda iki hat ayırmak daha anlamlıdır. Ahır ya da sulama hattına kaba filtrasyon yeterli olabilirken ev hattında analizde sınırı aşan her parametre için ayrı bir adım gerekir. Böylece ev için kurulan daha kapsamlı arıtma, hayvan ve tarla suyunun büyük hacmini taşımak zorunda kalmaz. Hat ayrımını analiz raporu ve iki kullanımın günlük miktarıyla birlikte planlıyoruz.

Silivri’de Kuyu Suyu Arıtma: Tarla, Çiftlik ve Yazlık Kuyuları