Çatalca'da kuyu suyu arıtma, kuyunun İSKİ'nin içme suyu kuyularına ve kaynaklarına göre konumunu, DSİ belgesini ve su analizini netleştirmekle başlar. İlçede, Büyükçekmece Gölü havzasında İSKİ'nin kendisi de karstik bir akiferden içme suyu çeker. Bu kuyuların çevresinde mutlak koruma alanı bulunur. Sistem seçimi, izin ve koruma alanı durumu belli olduktan ve analiz raporu geldikten sonra yapılır. Aşağıda akiferi, tarımda kuyu kullanımını ve analizde hangi parametrelere bakılacağını anlatıyoruz.

Soğucak karst akiferi ve İSKİ kuyuları

Havza koruma planına göre İSKİ'nin Büyükçekmece Gölü havzasındaki içme suyu kuyu grupları, Soğucak karst akiferinden çekim yapar. Karst akiferi, çözünebilen kayaçlardaki boşluk ve kanallarda su taşıyan bir yeraltı suyu katmanıdır. Bu yapıda yüzeydeki bir etki, kanallar üzerinden kuyuya ulaşabilir.

Planda adı geçen kuyu ve kaynaklardan bazıları ilçenin mahalleleriyle aynı adı taşır:

– İzzettin-1 ve İzzettin-2 kuyuları
– Gökçeali-1 ve Gökçeali-2 kuyuları
– Kızılcaali kaynağı

İzzettin, Gökçeali ve Kızılcaali, Çatalca'nın mahalleleridir. Kuyu ve kaynak adlarının tam listesi planın 77. maddesinde, konumları ise planın Şekil-1 haritasında gösterilir. Planda ayrıca Dağyenice ve Subaşı karstik kaynakları için birinci ve ikinci derece koruma alanı belirlenmiş, bu alanlarda madencilik yasaklanmıştır. Pınarca, İhsaniye kaynağı ve Karapınar kuyuları için birinci derece koruma alanı havza dışında Gümüşpınar'a kadar uzanır.

İçme suyu alınan bu kuyuların her birinin etrafında, yeraltı suyunun aktığı yönde 50 metrelik bir mutlak koruma alanı vardır. Bu yüzden havzadaki bir arazide kuyu planlarken en yakın İSKİ kuyusunu ya da kaynağını bilmek gerekir. Arazinizin bu kaynaklara uzaklığını, kuyu ve arıtma kararından önce İSKİ'ye ve DSİ'ye sorun.

Geniş bir ilçe: şebeke nerede, kuyu nerede

Çatalca, 1.115,11 km² ile İstanbul'un yüzölçümü en büyük ilçesidir ve il merkezine 56 km uzaklıktadır. Güneyde Büyükçekmece, batıda Silivri ve Tekirdağ'ın Saray ilçesi, doğuda Arnavutköy ile komşudur. Bu genişlikte tek bir su profilinden söz etmek zordur; her kuyu kendi analizine göre değerlendirilir.

Havza haritasına göre Büyükçekmece Gölü havzasının büyük kısmı gölün kuzeyindedir ve ilçe merkezindeki Kaleiçi ile Ferhatpaşa dahil kırsal yerleşimleri kapsar. Gölü besleyen dereler arasında Karasu, Çekmece, Kızılcaali kolu, Akalan ve Delice dereleri sayılır.

Şebeke tarafında bir ipucu İSKİ'nin 3 Haziran 2024 tarihli duyurusunda var. Büyükçekmece İçme Suyu Arıtma Tesisi'ndeki bir çalışmanın kapsadığı mahalleler arasında ilçeden şu 10 mahalle yer aldı:

– Çakıl, Ovayenice, Elbasan, Ferhatpaşa, Kaleiçi
– Muratbey, İzzettin, Gökçeali, Oklalı, Subaşı

Bu mahallelerin şebeke suyu bu tesisten gelir. Adresiniz şebekeye bağlıysa kuyuyu hangi amaçla kullanacağınızı netleştirmek arıtma düzeyini belirler: bahçe sulaması için kurulan bir sistemle içme suyu için kurulan sistem aynı değildir. Listede olmayan kırsal mahallelerin şebeke durumuna dair kamuya açık bir kaynağa ulaşamadık; bu adreslerde durumu İSKİ'ye sormanızı öneririz.

Tarımda kuyu: lavantadan çeltiğe

Çatalca Belediyesi'nin tarım haberine göre ilçede ürün deseni geniştir: Subaşı'nda lavanta, Yazlık'ta bezelye, Çiftlikköy'de yaban mersini, Ormanlı'da çeltik yetiştiriliyor. Bu çeşitlilik, kuyu suyundan beklenen kalitenin de ürüne göre değiştiği anlamına gelir.

– Çeltik gibi su isteği yüksek ürünlerde kuyu kapasitesi ve debi ön plandadır.
– Asidik toprak isteyen yaban mersini gibi ürünlerde sulama suyunun pH'ı ve sertliği önem kazanır; bu yüzden analizde pH ve iletkenlik ayrıca okunur.
– Sebze ve lavanta gibi ürünlerde damla sulama kullanılıyorsa filtrasyon, hattın tıkanmasını önlemek için gereklidir.

İklim de sulama kuyusunun yükünü belirler. MGM'nin İstanbul için 1950–2025 dönemi ortalamalarına göre yağış temmuzda 22,1 mm'ye, ağustosta 23,9 mm'ye düşer; aralık ortalaması ise 99,2 mm'dir. Bu değerler il istasyonu verisidir, ilçeye ait değildir. Yağışın azaldığı bu aylarda sulama suyu ağırlıkla kuyudan çekilecekse, arıtma sistemi de bu dönemin debisine göre boyutlandırılır.

Sulama ve ev kullanımı aynı kuyudan yapılıyorsa iki hat ayrılabilir; içme hattına daha kapsamlı arıtma uygulanır. Ürün değişikliği planlıyorsanız analizi yeni ürünün ihtiyacına göre yeniden okumak gerekir.

Çatalca'da analiz, izin ve sınır değerler

Çatalca kütlesindeki karst kaynakları üzerine yapılmış bir akademik çalışma, anyonlardan sülfat, klor ve nitratı ele almıştır. Çalışmanın sayısal sonuçlarına erişemedik; bu yüzden özel kuyular için bir yargıya varmıyoruz. Yine de bu parametreler analiz listesine almak için makul bir başlangıçtır. Yönetmelikteki parametrik değerler şöyledir:

– Sülfat: 250 mg/L
– Klorür: 250 mg/L
– Nitrat: 50 mg/L, nitrit: 0,50 mg/L
– pH: 6,5–9,5
– İletkenlik: 2.500 µS/cm (20 °C)

Sülfat ve klorür sınırı aşarsa çözünmüş tuzları azaltan ters ozmoz öne çıkar. Nitrat için iyon değiştirme de bir seçenektir. Sınırı aşan her parametre, sistemde ayrı bir adımın gerekip gerekmediğini gösterir. Karst akiferlerinde su kalitesi yağışlı ve kurak dönem arasında değişebileceğinden, numunenin alındığı ayı not etmek de yararlıdır.

167 sayılı Kanun uyarınca yeraltı suyunun aranması ve kullanılması için DSİ'den belge alınır; belge olmadan açılan kuyu ya da çekilen su idari para cezasına yol açabilir. İSKİ kuyularına yakın arazilerde koruma alanı durumu da ayrıca sorulmalıdır. Kuyunuzun durumunu DSİ'den ve İSKİ'den teyit edin. Ön keşifte kuyunun konumunu ve kullanım amacını birlikte değerlendirip analiz listesini netleştirebiliriz.

Sıkça sorulan sorular

İSKİ'nin kuyusuna yakın bir arazide kuyu açabilir miyim?

Bunu söylemek bizim yetkimizde değil. Havza koruma planı, içme suyu alınan kuyu ve kaynakların çevresinde mutlak koruma alanı tanımlar; Dağyenice ve Subaşı kaynakları için ayrıca birinci ve ikinci derece koruma alanları vardır. Arazinizin bu alanlara göre durumunu İSKİ'den, kuyu belgesini DSİ'den teyit edin. Arıtma sistemi ancak bu netleştikten sonra anlam kazanır.

Ormanlı'daki çeltik tarlası için kuyu suyunu arıtmak gerekir mi?

Çeltik sulamasında beklenti içme suyundan farklıdır; sulama suyu için ayrı ölçütler kullanılır. Öncelik kuyunun debisi ve pompanın tortudan korunmasıdır. Kum ya da tortu yükü varsa pompa girişinde filtrasyon yeterli olabilir. Aynı kuyudan evin suyu da alınacaksa analiz yaptırıp içme hattını ayrı planlamanızı öneririz. Kararı analiz raporu ve günlük su ihtiyacına göre birlikte veririz.

Çatalca'da yaz aylarında kuyu suyunda ne değişir?

İlçeye ait istasyon verisine ulaşamadık; MGM'nin İstanbul ortalamalarına göre yağış temmuz ve ağustosta ayda 25 mm'nin altına iner. Bu aylarda kuyudan çekilen su miktarı genellikle artar. Yaz debisini hesaba katmadan seçilen bir filtre, pompa uzun çalıştığında yetersiz kalabilir. Analiz raporunu ve yaz aylarındaki günlük su ihtiyacınızı birlikte paylaşmanızı öneririz.

Karstik akifer kuyu suyunun analizini nasıl etkiler?

Karstik akiferde su, kayaç içindeki kanallarda ilerler ve gözenekli zeminlerdeki kadar süzülmeyebilir. Bu yüzden havzadaki bir kuyuda tek analiz yerine, sonuçları zaman içinde izlemek daha anlamlıdır. İSKİ'nin havzadaki kuyuları da Soğucak karst akiferinden su çeker. Analizde nitrat, sülfat, klorür, pH ve iletkenliğin yanında mikrobiyolojik parametrelere de bakılmasını öneririz.

Ön keşif ve teklif için neleri hazırlamalıyım?

Kuyunun yeri ve derinliği biliniyorsa onları, DSİ belgesi varsa belge bilgisini, kullanım amacınızı (ev, bahçe, tarım, hayvan suyu) ve günlük su ihtiyacınızı hazırlayın. Analiz raporu varsa teklif formuna ekleyebilirsiniz. Raporunuz yoksa hangi parametrelere bakılacağını keşif görüşmesinde konuşuruz. Kuyunun İSKİ kaynaklarına ya da göle uzaklığı biliniyorsa bunu da yazın.

Bahçe evimdeki kuyunun suyunu içmek için kullanabilir miyim?

Bunu ancak analiz sonucu söyleyebilir. Kuyu suyunun içeriği kuyudan kuyuya değişir; önce akredite bir laboratuvarda analiz yaptırın. Sonuçlar yönetmelikteki sınırları aşıyorsa uygun arıtma adımı seçilir. Arıtma kurulduktan sonra alınacak yeni bir numune, sonucun yönetmelikteki sınır değerlerle karşılaştırılmasını sağlar. Adresiniz şebekeye bağlıysa içme için şebeke suyunu, sulama için kuyuyu kullanmak da bir seçenektir.

Çatalca’da Kuyu Suyu Arıtma: İzin, Koruma Alanı, Analiz